Minjasafnið á Akureyri - Akureyri Museum

Upphaf verslunar

 Föst verslun hófst á Akureyri með dönsku einokunarversluninni árið 1602. Þó eru heimildir um kaupskip inni á Pollinum nokkru fyrr, eða um 1560-70.

Allt einokunartímabilið var aðeins ein verslun á Akureyri að jafnaði. Lengst af allt tímabilið tíðkaðist selstöðufyrirkomulagið, þ.e. verslunin var aðeins opin yfir sumarið en húsin lokuð og læst á veturna, og kaupmönnum bannað að hafa vetursetu á staðnum, eða að hafa eftirlegu eins og það kallaðist.

 Föst búseta hófst á Akureyri eftir 1776 en það ár fyrirskipaði konungur breyttan opnunartíma verslana, sem skyldu nú vera opnar allt árið. Smíði fyrsta íbúðarhússins í bænum lauk 1778. Það stóð allar götur til ársins 1901, en brann ásamt elsta kjarna bæjarins þetta ár. Fyrsta íbúðarhúsið stóð á lóð Hafnarstrætis 3. Upphaflega verslunarlóðin náði frá norðan frá Grásteini og suður fyrir sauðarétt syðst á torfunni. Þetta er svæðið milli Hafnarstrætis 19 að norðan, og suður að Hafnarstræti 3. Grásteinn er enn í brekkunni ofan við Hafnarstræti 17 en sauðaréttin ætti að vera sunnan við Hafnarstræti 3 og er þar ef til vill enn undir sverði og götu.

Laxdalshús er eina verslunarhúsið sem eftir stendur af 19. aldar kaupstaðnum á Akureyrinni.

 Árið 1787 var einokun aflétt og verslun gefin frjáls öllum þegnum Danakonungs. Sex kaupstaðir voru stofnsettir á Íslandi, Reykjavík, Grundarfjörður, Skutuls-eða Ísafjörður, Akureyri, Eskifjörður og Vestmannaeyjar.

 Síðasti einokunarkaupmaðurinn á Akureyri var Friðrik Lynge og keypti hann nú eignir konungsverslunarinnar. Íbúar á Akureyri voru 12 talsins um þessar mundir og húsakostur í bænum var þá auk íbúðarhússins krambúð, sláturhús, mörbúð, geymsluhús og torfkofar sem segja sína sögu um starfsemina, auk sauðaréttarinnar.

Kaupstaðarnafnbótinni fylgdu ýmis fríðindi fyrir borgara sem settust þar að svo sem ókeypis lóð og garðstæði. En kaupstaðarréttindin voru tekin af um skeið og fengust ekki aftur fyrr en 1862, og við það ár er stofnun Akureyrarbæjar miðuð.

 Danska tímabilið í verslun á Akureyri stóð fram undir 1900. Allan tímann var þungamiðjan í Innbænum. Glæsilegustu verslanirnar á síðasta blómaskeiði Innbæjarins voru Túliníusarverslun og Höpfnersverslun. En um 1900 fjölgaði íslenskum kaupmönnum hratt, bærinn stækkaði ört, og miðbærinn úti í Hafnarstræti myndaðist. Þungamiðja verslunar og bæjarlífs færðist út í miðbæ. Gamla kaupstaðartorfan kringum Laxdalshús fékk ekki uppreisn æru aftur fyrr en farið var að huga að friðun og varðveislu gamalla húsa á seinni hluta 20. aldarinnar.

Samfelld röð elstu húsa bæjarins er inn Fjöruna, og einstök hús standa upp úr vegna gerðar sinnar eða sögu. Í Innbænum og Fjörunni eru söfn, fornminjar, gamlir stígar og mannvirki sem kalla á samræmdar merkingar. Þar við bætist veðurblíðan og Brynjuísinn sem allt saman gerir svæðið kjörið til útiveru.

Byggt á bókinni "Akureyri höfuðborg hins bjarta norðurs" eftir Steindór Steindórsson. GMK fyrir yngismannadaginn 23. mars 2004.

• Forsíða
• Minjasafnið
  • Starfsmenn
  • Vinafélag
  • Rannsóknir
  • Verðskrá
  • Sýningar
• Laufás
• Fræðsla
• Safnbúð
• Myndir
• Fyrirspurn
• Skáldahúsin/Dichterhäuser